თბილისი (GBC) – რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინი მოსკოვში სომხეთის პრემიერ–მინისტრთან, ნიკოლ ფაშინიანთან გამართული შეხვედრისას მკაცრი გზავნილები გააჟღერა. შეხვედრის მონაწილეთა ცნობით, საუბარი მძიმე და დაძაბულ გარემოში წარიმართა.

პუტინმა ღიად განაცხადა, რომ სომხეთი ვერ შეძლებს ერთდროულად იყოს როგორც ევროკავშირის, ისე ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრი. მისი თქმით, ეს ორი ინტეგრაციული სივრცე ერთმანეთთან შეუთავსებელია და ერევანმა საბოლოო არჩევანი უნდა გააკეთოს.

მოსკოვის მთავარი მოთხოვნები

რუსულმა მხარემ რამდენიმე მიმართულებით გამოკვეთა უკმაყოფილება:

· პუტინმა ფაშინიანს საპარლამენტო არჩევნებში პრორუსული ძალების სრულფასოვანი მონაწილეობის უზრუნველყოფა მოსთხოვა

· რუსეთის ვიცე–პრემიერმა ალეკსეი ოვერჩუკმა განაცხადა, რომ „სომხეთს ამზადებენ რუსეთისთვის მტრულ ევროკავშირში წევრობისთვის“

· მოსკოვი უკმაყოფილოა იმითაც, რომ არ დაუშვეს „ტრამპის მარშრუტის“ პროექტში (სატრანსპორტო–ლოგისტიკური ინიციატივა, რომელსაც რეგიონში გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს)

ეს განცხადებები მიუთითებს, რომ კრემლი სომხეთის საგარეო პოლიტიკური ვექტორის ცვლილებას უკვე არა მხოლოდ დიპლომატიურ, არამედ სტრატეგიულ საფრთხედ განიხილავს.

გაზის ფაქტორი – მთავარი ზეწოლის ინსტრუმენტი?

პოლიტოლოგების შეფასებით, თუ ერევანი მოსკოვის პირობებს არ დათანხმდება, რუსეთმა შესაძლოა გამოიყენოს ენერგეტიკული ბერკეტი — კერძოდ, გაზის მიწოდების გადაკეტვა ან ფასის გადახედვა. სომხეთი რუსეთისგან ბუნებრივ აირს შეღავათიან პირობებში იღებს, რაც ქვეყნის ეკონომიკისა და სოციალური სტაბილურობისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.

გაზის შესაძლო გაძვირება სომხეთისთვის რამდენიმე მიმართულებით იქნება მტკივნეული:

· გაიზრდება ტარიფები მოსახლეობისთვის;

· გაძვირდება ელექტროენერგიის წარმოება;

· გაუარესდება ბიზნეს–გარემო და გაიზრდება ინფლაციური ზეწოლა.

ენერგეტიკული ბერკეტის გამოყენება რუსეთის საგარეო პოლიტიკაში ახალი პრაქტიკა არ არის, თუმცა სომხეთის შემთხვევაში ეს ნაბიჯი განსაკუთრებით საგრძნობი იქნება, რადგან ქვეყანა უსაფრთხოების მხრივაც მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული მოსკოვზე.

არჩევნების კონტექსტი და შიდა პოლიტიკა

ექსპერტების აზრით, კრემლი ერევანზე ზეწოლას საპარლამენტო არჩევნების წინ გააძლიერებს. მოსკოვისთვის მნიშვნელოვანია, რომ სომხეთის მომავალ პარლამენტში წარმოდგენილი იყოს პოლიტიკური ძალები, რომლებიც ევრაზიულ ინტეგრაციას უჭერენ მხარს და დასავლეთისკენ სწრაფვას შეაფერხებენ.

შეხვედრის მოწმეების ინფორმაციით, მოლაპარაკებების შემდეგ ფაშინიანი უკიდურესად მძიმე განწყობაზე იყო, რაც შესაძლოა მიუთითებდეს, რომ მოსკოვის მოთხოვნები მკაცრ და ულტიმატუმის ხასიათს ატარებდა.

ფართო გეოპოლიტიკური სურათი

სომხეთისთვის არჩევანი მარტივი არ არის. ერთი მხრივ, ევროკავშირთან დაახლოება ქვეყნისთვის ნიშნავს:

· დემოკრატიული ინსტიტუტების გაძლიერების პერსპექტივას

· ეკონომიკური დივერსიფიკაციის შესაძლებლობას

· უსაფრთხოების ალტერნატიული არხების ძიებას

მეორე მხრივ, რუსეთთან ურთიერთობის მკვეთრმა გაუარესებამ შეიძლება გამოიწვიოს:

· ეკონომიკური სანქციები ან ენერგეტიკული ზეწოლა

· სამხედრო–პოლიტიკური მხარდაჭერის შემცირება

· რეგიონული უსაფრთხოების ახალი რისკები

მოსკოვში გამართული შეხვედრა ცხადყოფს, რომ სომხეთის საგარეო პოლიტიკური კურსი უკვე არა მხოლოდ არჩევანის, არამედ ძალთა ბალანსის საკითხიც გახდა. უახლოესი თვეები აჩვენებს, შეძლებს თუ არა ერევანი დასავლეთთან დაახლოებისა და მოსკოვთან ურთიერთობის შენარჩუნებას შორის რთული მანევრის გაგრძელებას, თუ რეგიონში ახალი, უფრო მკვეთრი დაპირისპირების ეტაპი იწყება.