თბილისი (GBC) – ბაქო-თბილისი-ყარსის ახალი სარკინიგზო ხაზი 2 ივნისს ოფიციალურად ამოქმედდება. ახალი ხაზი საქართველოს, აზერბაიჯანისა და თურქეთის ერთობლივი სტრატეგიული პროექტია, რომელსაც მნიშვნელოვანი როლი აქვს ევროპასა და აზიას შორის დაკავშირებადობის გაძლიერებაში. ახალი სარკინიგზო მარშრუტი ქმნის დამატებით გამტარუნარიანობას რეგიონში, უწყობს ხელს სატვირთო ნაკადების მარშრუტების დივერსიფიცირებას და აძლიერებს რეგიონის დაკავშირებადობას.
მარაბდა-კარწახის სარკინიგზო მონაკვეთის საერთო სიგრძე 180 კილომეტრია. პროექტის ფარგლებში რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 153 კილომეტრს, ხოლო აშენდა 27 კილომეტრის სიგრძის სრულიად ახალი, ევროპული სტანდარტების მქონე სარკინიგზო მაგისტრალი.
ბაქო-თბილისი-ყარსის ახალ სარკინიგზო ხაზზე სატვირთო გადაზიდვების მოცულობა ყოველწლიურად მზარდია. ხაზის სრულ ექსპლუატაციაში შესვლით პროექტის გამტარუნარიანობა წელიწადში 5 მილიონ ტონამდე გაიზრდება, რაც რეგიონს ტვირთების დამატებით ნაკადების გატარების საშუალებას მისცემს და მნიშვნელოვნად გააძლიერებს მის სატრანსპორტო შესაძლებლობებს.
ბაქო–თბილისი–ყარსის რკინიგზის პროექტი აზერბაიჯანის, საქართველოსა და თურქეთის პრეზიდენტებმა 2005 წელს დააანონსეს. პროექტის მიზანი იყო სამხრეთ კავკასიის გავლით ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი ახალი სატრანსპორტო დერეფნის შექმნა, რომელიც სომხეთის ტერიტორიას გვერდს აუვლიდა.
რკინიგზის საერთო სიგრძე დაახლოებით 827 კილომეტრია, საიდანაც 213 კილომეტრი საქართველოს ტერიტორიაზე გადის. სატესტო და შეზღუდული სატვირთო ექსპლუატაცია ხაზზე 2017 წლიდან მიმდინარეობდა.
პროექტის თავდაპირველი ღირებულება დაახლოებით 600 მილიონ დოლარად იყო შეფასებული, თუმცა მშენებლობის პროცესში ხარჯები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. საერთაშორისო ფინანსურმა ინსტიტუტებმა, მათ შორის მსოფლიო ბანკმა და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა, პროექტის დაფინანსებაზე უარი განაცხადეს, რის გამოც მისი ფინანსური ტვირთი ძირითადად აზერბაიჯანმა, საქართველომ და თურქეთმა აიღეს.
ყველაზე მსხვილი ფინანსური წვლილი აზერბაიჯანმა შეიტანა. ბაქომ საქართველოს მონაკვეთის მშენებლობისა და მოდერნიზაციისთვის თავდაპირველად 200 მილიონი დოლარის შეღავათიანი კრედიტი გამოყო, მოგვიანებით კი დაფინანსება 775 მილიონ დოლარამდე გაზარდა. თანხები აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობის ფონდიდან (SOFAZ) გაიცა.
საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული სამუშაოები მოიცავდა მარაბდა–ახალქალაქის არსებული ხაზის რეაბილიტაციას, ახალქალაქი–კარწახის ახალი მონაკვეთის მშენებლობას და ახალქალაქში სპეციალური სადგურის მოწყობას, სადაც საბჭოთა და ევროპული ლიანდაგების განსხვავებული სტანდარტების გამო მატარებლების გადაყვანა ხდება.
თურქეთმა საკუთარი ხარჯებით ააშენა ყარსი–კარწახის 76-კილომეტრიანი მონაკვეთი, ხოლო აზერბაიჯანმა დააფინანსა საკუთარი ინფრასტრუქტურის განვითარება და საქართველოს მონაკვეთის ძირითადი ნაწილი.
2023–2024 წლებში საქართველოს მონაკვეთზე დამატებითი მოდერნიზაცია ჩატარდა, რის შედეგადაც რკინიგზის წლიური გამტარუნარიანობა 1 მილიონი ტონიდან 5 მილიონ ტონამდე გაიზარდა. გრძელვადიან პერსპექტივაში დერეფნის საპროექტო ტევადობა 17 მილიონ ტონამდეა განსაზღვრული.
BTK დღეს შუა დერეფნის (Middle Corridor) ერთ-ერთ მთავარ კომპონენტად განიხილება, რომელიც ჩინეთიდან და ცენტრალური აზიიდან ევროპისკენ მიმავალ ტვირთებს რუსეთის ტერიტორიის გვერდის ავლით გადაადგილების შესაძლებლობას აძლევს.
