ირანის ომით გამოწვეული ენერგოშოკის შედარება წარსულ კრიზისებთან - Reute...
IEA-მ სამშაბათს განაცხადა,
რომ ეს არის ყველაზე მძიმე
ენერგეტიკული კრიზისი, რაც
კი მსოფლიოს უნახავს,
განსაკუთრებით თუ მას
დავუმატებთ 2022 წელს რუსეთის
უკრაინაში შეჭრით
გამოწვეული ევროპული
გაზის კრიზისის ნარჩენ
ეფექტებს. შეფერხების
მასშტაბებმა გააცოცხლა
შედარებები წარსულ
ენერგეტიკულ შოკებთან - 1973
წლის არაბული ნავთობის
ემბარგოდან დაწყებული, 1978-79
წლების ირანის
რევოლუციითა და 1991 წლის
ყურის ომით დასრულებული.
ამავდროულად, კრიზისმა
აჩვენა, თუ რამდენად
შეიცვალა გლობალური
ენერგეტიკული
ბაზრები.განსხვავებული
ტიპის ენერგეტიკული
შოკიReuters წერს, რომ
ადრინდელი კრიზისებისგან
განსხვავებით, ირანის ომმა
ერთდროულად დაარტყა ნედლი
ნავთობის, ბუნებრივი აირის,
გადამუშავებული საწვავისა
და სასუქების მიწოდებას.
ამან გამოავლინა ახალი
მოწყვლადობა, რომელიც
ათწლეულების განმავლობაში
მზარდმა მოთხოვნამ, ღრმა
გლობალურმა სავაჭრო
კავშირებმა და ახლო
აღმოსავლეთის, როგორც მზა
საწვავის მიმწოდებლის,
გაფართოებულმა როლმა
შექმნა.1970-იანი წლების
ენერგეტიკულმა შოკებმა
გამოიწვია ხანგრძლივი
ეკონომიკური ზიანი,
დაასუსტა მთავრობები და
დღემდე შემორჩა
ინდუსტრიული ქვეყნების
(მაგალითად, აშშ-ის)
მოქალაქეთა მეხსიერებაში,
რომლებიც მაშინ საწვავის
დეფიციტსა და
ბენზინგასამართ
სადგურებთან გრძელ რიგებს
თვეების განმავლობაში
აწყდებოდნენ. სწორედ
არაბული ნავთობის
ემბარგოს კვალდაკვალ
დაარსდა IEA, რათა გაეწია
კონსულტაცია ინდუსტრიული
ქვეყნებისთვის
ენერგოუსაფრთხოების
საკითხებში. IEA ასევე
მართავს წევრი ქვეყნების
საგანგებო ნავთობის
მარაგებს და მიმდინარე
კრიზისს სტრატეგიული
რეზერვებიდან რეკორდული 400
მილიონი ბარელის
გამოთავისუფლებით
უპასუხა, რათა მოხდეს
ფასების სტაბილიზაცია და
ახლო აღმოსავლეთიდან
დაკარგული მიწოდების
კომპენსირება.როგორ
ედრება მიმდინარე
შეფერხება წარსულს
მასშტაბით?მიმდინარე
კრიზისის დროს მიწოდების
პიკურმა დანაკარგმა დღეში
12 მილიონ ბარელზე მეტი
შეადგინა. ეს გლობალური
მოთხოვნის 11.5%-ის ტოლფასია
(წელს მოთხოვნა საშუალოდ 104.3
მლნ ბარელი იქნება
დღეში).IEA-ს განცხადებით,
დღიური მიწოდების ეს
დანაკარგი აღემატება 1973-74
წლების არაბული ემბარგოს (4.5
მლნ ბარელი/დღეში) და 1978-79
წლების ირანის რევოლუციის
(5.6 მლნ ბარელი/დღეში) პიკურ
მაჩვენებლებს ერთად
აღებულს. ის ასევე
აღემატება 1991 წლის ყურის
ომის პიკურ დანაკარგს (4.3
მლნ ბარელი/დღეში). გარდა
ამისა, ირანის ომმა
გამოიწვია კატარში
გათხევადებული ბუნებრივი
აირის (LNG) მსოფლიო
წარმოების დაახლოებით
მეხუთედის გაჩერება. დღეს
მსოფლიო ბევრად მეტ გაზს
მოიხმარს, ვიდრე 70-90-იანი
წლების შოკების დროს. მაშინ
LNG ინდუსტრია ჩანასახოვან
მდგომარეობაში იყო
(კატარმა ექსპორტი მხოლოდ
1996 წელს დაიწყო).მიმდინარე
შეფერხება ნავთობისა და
გაზის მიღმა საწვავის
ბაზრებზეც გავრცელდა. ომმა
შეაფერხა ყურის ქვეყნების
გადამამუშავებელი
ქარხნებიდან მილიონობით
ბარელი საწვავის წარმოება
და ექსპორტი, რამაც
გამოიწვია საავიაციო
ნავთისა და დიზელის
დეფიციტი. ბოლო
ათწლეულებში ყურეში
აშენებული გიგანტური
ქარხნები საკვანძოა
გლობალური მიწოდებისთვის
(მაგალითად, ისინი
საავიაციო საწვავით
ამარაგებენ აფრიკას,
ევროპასა და
აზიას).ხანგრძლივობა და
ჯამური დანაკარგებიIEA-ს
დაუყოვნებლივ არ უპასუხია
Reuters-ის მოთხოვნაზე, თუ როგორ
ედრება მიმდინარე კრიზისი
წარსულს კუმულაციური
დანაკარგებით. ოფიციალური
შედარებების არარსებობის
პირობებში, Reuters-მა თავად
დათვალა ჯამური
დანაკარგები.ამ მიდგომით,
მიმდინარე კონფლიქტი უკვე
52 დღეა გრძელდება და, თუ
ვივარაუდებთ დღეში 12
მილიონი ბარელის
დანაკარგს, ბაზარს ჯამში
დაახლოებით 624 მილიონი
ბარელი დააკლდა. მშვიდობის
სწრაფად დამყარების
შემთხვევაშიც კი,
მიწოდების შეფერხებები
თვეების განმავლობაში
შენარჩუნდება, გაზის
შემთხვევაში კი - წლების
განმავლობაშიც, რაც
საბოლოო კუმულაციურ
გავლენას მნიშვნელოვნად
გაზრდის.შედარებისთვის:
ირანის რევოლუცია (1978-79):
პიკური დანაკარგი იყო 5.6 მლნ
ბარელი/დღეში, თუმცა
კუმულაციური დანაკარგი
უფრო დიდი იყო. აშშ-ის
ენერგეტიკის
დეპარტამენტის თანახმად,
ირანის წარმოება 1978-1981
წლებში საშუალოდ 3.9 მილიონი
ბარელით შემცირდა, რაც სამ
წელიწადში 4.27 მილიარდ
ბარელს შეადგენს (თუმცა
ამის ნაწილი მეზობელმა
ქვეყნებმა
დააკომპენსირეს).
მიმდინარე კრიზისის
თავისებურება: ქვეყნები,
რომლებსაც აქვთ
თავისუფალი სიმძლავრეები
(საუდის არაბეთი, არაბთა
გაერთიანებული
საამიროები),
კომპენსირებას ვერ
ახერხებენ, რადგან თავად
არიან დაბლოკილნი
ჰორმუზის სრუტის გამო.
არაბული ნავთობის ემბარგო
(1973-74): გაგრძელდა 1973 წლის
ოქტომბრიდან 1974 წლის
მარტამდე. Reuters-ის
გამოთვლებით, ჯამურმა
დანაკარგმა 530-დან 650 მილიონ
ბარელამდე შეადგინა. ეს
ნიშნავს, რომ არაბული
ემბარგოს კუმულაციური
გავლენა უკვე შედარებადია
ირანის ომით გამოწვეულ
მიმდინარე დანაკარგებთან.
დეფიციტი აზიასა და
აფრიკაშიმიმდინარე
კრიზისმა პირველი დარტყმა
აზიასა და აფრიკას მიაყენა.
1973 წელს აშშ ბევრად უფრო
დაზარალდა, რაც
ენერგოპოლიტიკის სრულ
გადახედვას დაედო
საფუძვლად. 1991 წლის ყურის
ომი: მიწოდება 4 თვის
განმავლობაში იყო
შეფერხებული, ჯამურმა
დანაკარგმა კი, Reuters-ის
გამოთვლით, 516 მილიონი
ბარელი შეადგინა (რაც
ნაკლებია მიმდინარე
კრიზისსა და არაბულ
ემბარგოზე). უკრაინაში
შეჭრა (2022): 2022 წლის აპრილში
რუსეთის წარმოება
დაახლოებით 1 მილიონი
ბარელით შემცირდა, რაც
ბევრად მცირეა მიმდინარე
შეფერხებასთან შედარებით.
რუსეთმა მოგვიანებით
მოახერხა ექსპორტის
გადამისამართება, თუმცა 2026
წელს უკრაინული დრონების
თავდასხმები კვლავ იწვევს
წარმოების კლებას.
1776847959